شناسنامه
Shenasname 1.jpg
صادرکننده  ایران، سازمان ثبت احوال ایران
شرایط احراز هنگام تولد / ۱۵ سالگی / ۳۰ سالگی
انقضا بدون تاریخ انقضا
جلد شناسنامهٔ مربوط به دوران پهلوی
صفحه اول شناسنامه دوران پهلوی

شناسنامه (به انگلیسی: Identity document) که ممکن است با عنوان سند هویتی نیز مطرح شود به هر سند رسمی که مطابق قانون توسط مراجع صالحه صادر شود و مؤید هویت صاحب آن سند باشد کاربرد دارد. در واقع یک شناسنامه، به عنوان نشانی قابل‌حمل از به‌رسمیت‌شناختن بوروکراتیک یک هویت توسط یک مقام رسمی معتبر به‌شمار می‌رود. در این اسناد معمولاً اطلاعاتی مانند نام، نام خانوادگی، تاریخ تولد، محل تولد، جنسیت یا خصوصیات ظاهری ذکر می‌شود. اسناد هویتی می‌توانند نقش سند مسافرت نیز داشته‌باشند، مانند گذرنامه و روادید.

شناسنامه افراد در ایران که به طور خاص نیز «شناسنامه» خوانده می‌شود اولین بار در ۳ دی ۱۲۹۷ با عنوان سجل ایجاد شد که امروزه فاصله بین ۳ تا ۱۰ دی ماه را هفته ثبت احوال می‌نامند. سازمان ثبت احوال کشور موظف است شناسنامه را برای هر شهروند ایرانی صادر کند. در فارسی افغانستان اصطلاح «تذکره تابعیت» و در فارسی تاجیکستان واژهٔ «زادنامه» یا «شهادت‌نامهٔ تولد» به جای شناسنامه به کار می‌رود. همچنین در تاجیکستان واژهٔ شناسنامه به معنای گذرنامه یا پاسپورت است.

برای شرکت در انتخابات، داشتن شناسنامه از الزامات است.

مطابق قانون اصلاح ثبت احوال کشور مصوب ۱۸ دی ۱۳۶۳، جلد و صفحه اول شناسنامه مزین به آرم جمهوری اسلامی ایران است.

پیشینه

نخستین شناسنامه ایرانی (که در آن زمان سجل نامیده می‌شد) در دوران قاجار و در تاریخ ۳ دی ۱۲۹۷ برای دختری به نام «فاطمه ایرانی» صادر شد.

اطلاعات درج‌شده در شناسنامه

هر شناسنامه باید حاوی اطلاعات زیر باشد:

اطلاعات مربوط به صاحب سند

اطلاعات مربوط به سند

  • شماره مسلسل و سری مخصوص شناسنامه
  • تاریخ تنظیم سند: روز؛ ماه و سال در هجری شمسی
  • محل تنظیم سند: حوزه، شهرستان، بخش، دهستان (شهر/روستا)
  • نام و نام خانوادگی مأمور تنظیم‌کننده سند؛ امضاء مأمور صدور و مهر اداره
  • محل توضیحات (مانند تغییر نام)
  • محل مخصوص ضرب مهرهای اضطراری (مانند مهر شرکت در انتخابات)

ضرب مهر

مطابق قانون تنها نهادهای زیر مجاز به ضرب مهرهای مربوطه روی شناسنامه هستند:

حذف نام همسر

حذف نام زوج از شناسنامه زوجه امکان‌پذیر است اگر در دوران عقد جدایی انجام شده باشد و دوشیزه بودن زوجه مطابق احکام قضایی و سند طلاق قابل استنباط باشد. بنا به گزارش برخی سایت‌های خبری، افراد سودجویی هستند که در قبال گرفتن مبالغ میلیونی نام همسر سابق مشتریان خود را از شناسنامه‌های آن‌ها پاک می‌کنند، وقتی شناسنامه جدید خالی از نام همسر سابق در اختیار مشتری قرار گرفت و او از اصالت آن با روش‌هایی مانند گرفتن گذرنامه یا افتتاح حساب بانکی اطمینان پیدا کرد به شخص معتمد اجازه می‌دهد که پول را پرداخت کند. یکی از وکلای دادگاه خانواده در گفت‌وگو با «جام جم» اظهار می‌کند، چند نفر از موکلان خودم یا همکارانم که با همسر سابق خود فرزند مشترک نداشته‌اند با پرداخت پول، نام همسر سابق خود را از شناسنامه‌شان پاک‌کرده‌اند. هر واقعه طلاق و ازدواجی که در محضر رخ دهد، در شناسنامه درج‌شده و اعلامیه آن به ثبت‌احوال فرستاده می‌شود تا برود و در سند اصلی فرد ثبت شود، و بعد از آن دیگر امکان تغییر آن وجود ندارد، و اگر، بر اساس حکم دادگاه نیز تغییری صورت بگیرد به شکل توضیح در آن سند اصلی ثبت می‌شود. در این حالت چون واقعه ازدواج قبلاً در سند اصلی هویتی شخص در سازمان درج‌شده، امکان حذف آن وجود ندارد به همین دلیل اگر شخصی ادعا کند که می‌تواند آن را تغییر دهد ادعای کذب کرده است و البته هر شخصی می‌تواند از سازمان ثبت‌احوال تقاضای گواهی تجرد کند. در این گواهی درج می‌شود که شخص تاکنون ازدواج‌کرده، طلاق گرفته یا مجرد بوده است.

ابطال

شناسنامه در دو صورت باطل می‌شود، یکی ترک تابعیت ایران و دیگری فوت.

جستارهای وابسته