رضا رفیع
شناسنامه
نام کامل رضا شریعت زاده گیلانی
معروف به حاج آقا رضا رفیع
قائم‌مقام‌الملک
زادروز ۱۲۶۸ خورشیدی
زادگاه رشت،
تاریخ مرگ زمستان ۱۳۴۲ (۷۷ سال)
محل مرگ تهران،
اطلاعات سیاسی
سمت نماینده تالش در مجلس شورای ملی در ادوار پنجم، ششم، هفتم، دوازدهم، چهاردهم، پانزدهم، شانزدهم و هفدهم
فعالیت‌ها سناتور

رضا شریعت زاده گیلانی معروف به حاج آقا رضا رفیع و ملقب به «قائم‌مقام‌الملک» یکی از رجال سیاسی ایران در دوره قاجار و پهلوی، دوست و ندیم رضا شاه پهلوی و سالها عهده‌دار نمایندگی تالش در مجلس شورای ملی بود.

ولادت و تحصیلات

او فرزند حاج ملا محمدمهدی شریعتمدار (روحانی و مالک معروف گیلان) فرزند حاج ملا رفیع شریعتمدار گیلانی (مجتهد و متمول طراز اول ایران در عصر ناصری) بود. او در سال ۱۲۶۸ ه‍.ش در رشت به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی و سطح را در گیلان به اتمام رسانید و چندی هم دروس خارج گرفت و مجتهد شد، ضمناً زبان روسی را نیز به خوبی می‌دانست و با قنسولگری روسیه در رشت مناسبات حسنه‌ای داشت.

مشاغل

حاج آقا رضا قائم مقام الملک چندی در تهران قنسول افتخاری سفارت روس و رابط با وزارت امور خارجه بود. پس از کودتای اسفند ۱۲۹۹ به زندان افتاد اما کمی بعد آزاد شد. وی به دوستی با دولت روسیه مشهور بود و حتی یک روز که از خیابان شاه‌آباد با درشکه شخصی خود عبور می‌کرد مورد سوء قصد واقع شد و چند تیر به سوی او شلیک شد که دو گلوله به کتف و بازوی او جراحاتی وارد آورد ولی جان به سلامت برد. پس از تشکیل قشون متحدالشکل، حاج آقا رضا به سمت مشاور سیاسی رئیس قشون، رضاخان، منصوب شد. وی در ابتدای دوران بیست ساله سلطنت رضاشاه از نزدیکان و مشاوران وی بود و در ادوار پنجم، ششم، هفتم و دوازدهم نماینده تالش در مجلس شد. قائم مقام رفیع در سال ۱۳۱۹ از چشم رضاشاه افتاد و وی دستور زندانی کردن و سر به نیست کردن او را داد اما بنا به دلایلی و به ویژه وساطت برادر او که در آن زمان در نجف اشرف به سر می‌برد و از روحانیون بانفوذ عتبات عالیات بود از کشتن وی صرف نظر کرد و مدتی بعد نیز دستور آزاد کردن او را از زندان داد.

پس از رضاشاه

بعد از شهریور ۱۳۲۰ و تجاوز متفقین به ایران، برائت وی در دادگستری اعلام شد و به مجلس بازگشت و دوره‌های چهاردهم، پانزدهم، شانزدهم و هفدهم نماینده تالش در مجلس بود. همچنین در ادوار دوم و سوم مجلس سنا سناتور شد. وی به سبب محبتی که محمدرضا شاه جوان از دوران خردسالی خود نسبت به او داشت دارای یک مقام معنوی و احساسی نزد وی بود. وی در این مقام سعی کرد مناسبات دربار با روحانیت قم را التیام بخشد و شاه را به عنوان یک پادشاه شیعه و حامی و مروج دین و مذهب نشان دهد. وی پس از شهریور ۱۳۲۰ پیوسته در کنار شاه بود، با او به سفر می‌رفت و در متن و حاشیه حوادث بود. او در بیشتر مراسم‌ها بدون آنکه سمت رسمی داشته باشد حضور داشت. گفته شده که وی از مخالفین اجرای قانون اصلاحات ارضی بود و بارها نظر مخالف خود را به شاه ابلاغ کرده بود و لذا در اواخر عمر خانه‌نشین شد. رفیع در زمستان ۱۳۴۲ و در سن ۷۷ سالگی در تهران درگذشت.

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیای گیلکی، ، بازیابی در ۱۵ ژانویه ۲۰۱۱
  • دکتر باقر عاقلی، رضا شاه و قشون متحدالشکل، نشر نامک، چاپ پنجم ۱۳۸۶ (ISBN 964-6895-05-0)
  • خسرو معتضد، خاطرات قائم مقام الملک رفیع، نشر قطره، چاپ اول ۱۳۸۳
  • زندگی سیاسی و اجتماعی حاج آقا رفیع (قائم مقام الملک) مسعود رفیع، نشرآبی، ۱۳۸۸